Geschiedenis

Het ontstaan van Stichting ’t Oude Landt
De geschiedenis van Stichting ’t Oude Landt gaat terug tot het einde van de zestiende eeuw. Op 13 april 1595, palmzondag, besloten de Staten van Holland toestemming te verlenen tot de verkoop van landerijen, om uit de opbrengst de stichting van een 'Wees-Huys ende onderhoudingen van arme Wees-Kinderen ende oude Menschen' mogelijk te maken.

Blijkbaar hadden de kerkmeesters, burgemeesters en schout zich enige tijd vóór april 1595 tot de Staten gericht met het verzoek een weeshuis te mogen oprichten. Het doel dat hun voor ogen stond, was een huis te bouwen waarin ze wezen en oude lieden konden onderhouden. Met ‘oude menschen’ en ‘oude lieden’ werden overigens oude mannen bedoeld.

schaf reglement 1

Stichting 'Gereformeerd Wees- en Oudeliedenhuis’ werd uiteindelijk formeel opgericht in 1604. Deze stichting, die tot doelstelling kreeg om de opvang en verzorging van weeskinderen en bejaarden te verzorgen, bestaat tot op de dag van vandaag en levert nog steeds de bestuursleden voor het bestuur van Stichting ’t Oude Landt.

In de eeuwen dat er in de steden nog geen weeshuizen waren, vóór ca. 1500, werden ouderloze en/of achtergelaten kinderen meestal bij familie ondergebracht of bij vreemden als 'houkinderen' uitbesteed. Houkinderen die bij particulieren thuis werkten, werden vaak grof uitgebuit. De weeskinderen die in de gasthuizen werden opgenomen, deelden daar het leven met reizigers, zwervers en arme oude lieden. In de 16de eeuw verrezen in alle zichzelf respecterende Noord-Nederlandse steden aparte weeshuizen.
De stichting van het weeshuis van Woerden vond dus plaats in 1595. Anders dan elders werd het Woerdense stadsweeshuis nieuw gebouwd. Het huis in de Haverstraat opende zijn deuren in 1604 en was bestemd voor ongeveer twintig kinderen. In tijden van epidemieën en oorlogen - te denken valt aan de grote pestepidemie van 1636 en het rampjaar 1672 - heeft het weeshuis, een belangrijke rol gespeeld in de opvang van jonge, ouderloze kinderen. In de zware jaren zeventig en tachtig van de zeventiende eeuw had het weeshuis op een gegeven moment de zorg voor zo'n vijftig kinderen. In de achttiende eeuw verbleven er gemiddeld twintig kinderen in huis: grote epidemieën waren er toen niet meer en oorlogen kwamen op het grondgebied van de Nederlandse Republiek niet meer voor.
Op last van de Franse overheid werd het weeshuis eind mei 1811 gesloten; de kinderen kwamen in huis bij werklieden en ambachtslui in Woerden. Alleen in de grote en middelgrote Nederlandse steden bleven de weeshuizen tot in de twintigste eeuw bestaan. Woerdense weeskinderen werden in de negentiende en twintigste eeuw besteed in gestichten of gezinnen, vaak vèr buiten Woerden. Hun aantal is nooit meer boven de tien uitgekomen. Na 1935 waren er in Woerden geen wezen meer voor wie het weeshuis moest zorgen.

Overigens duidde men voor ca. 1800 met 'gereformeerd' de heersende kerk aan. Pas na die tijd raakte de term 'hervormd' in gebruik. Vaak echter bleven instellingen de namen voeren die zij voor 1800 hadden gehad. Dat verklaart dat het stadsweeshuis dat vanaf ca. 1795 werd aangeduid als het 'gereformeerd weeshuis' en waarvan in 1821 het toezicht werd overgedragen op de kerkvoogdij van de Hervormde gemeente, ook anno nu nog wordt aangeduid als het gereformeerd weeshuis.

archief 1

Het huidige adres van het voormalige gebouw van de Stichting Gereformeerd Wees- en Oudeliedenhuis (thans: ‘De Meerpaal') is Havenstraat 6 te Woerden. Tot de Woerdense gemeenteraad op 21 april 1896 besloot de naam te veranderen, heette de straat echter Haverstraat.

havenstraat 1

Op 25 maart 1957 werd vanuit de toenmalige locatie De Havenstraat door de regenten van het weeshuis het initiatief genomen tot het oprichten van de stichting Protestants Christelijke Bejaardencentrum. Deze stichting beoogde de huisvesting en verzorging van bejaarden in Woerden te bevorderen, het meest concrete doel was de bouw van een bejaardenhuis.

Aan de Oudelandseweg werden van boer Bredius een aantal weilanden gekocht om het bejaardenhuis op te bouwen. Landgoed Bredius, voorheen Brediuspark, is naar deze familie Bredius genoemd. Nadat de regenten voor de bouw van het nieuwe huis een fors geldbedrag hadden geschonken, kon aannemer J.J. Versteegh in 1959 de werkzaamheden beginnen. ’t Oude Landt – naar een ontwerp van de architecten A.N. van Donkelaar, J.H. Bodegraven en N. Vroman – opende op 31 mei 1961 zijn deuren; er was plaats voor 87 bejaarden.


Hoe was het met het weeshuis gegaan?

Hoe was het met het weeshuis gegaan? Na de opening van 't Oude Landt in 1961 bleef het huis in de Havenstraat voorlopig nog onderdak bieden aan bejaarden die financieel niet draagkrachtig genoeg waren om de verhuizing te betalen; zij zetten met moeder De Jong het huishouden voort. Het huis voldeed niet aan de eisen die door de Inspectie voor de bejaardenoorden van de provincie Zuid-Holland werden gesteld, maar met ontheffingen van Gedeputeerde Staten kon het nog een paar jaar blijven draaien. Op last van de inspectie en na de pensionering van moeder De Jong in het najaar van 1975, verlieten in december dat jaar de laatste vijf bejaarden het huis.

Na de opening van het huidige verzorgingshuis, heeft het Regentencollege het pand na een grote renovatie voor een symbolisch bedrag over gedaan aan het college van kerkvorsten van de hervormde gemeente Woerden. Het huidig gebruik is nu voor kinderopvang en voor dak- en thuislozen.


Het huidige ’t Oude Landt

Evenals bij nieuwe bejaardenhuizen elders bleken ook bij 't Oude Landt na enige tijd aanpassingen noodzakelijk. Meer en ook sneller dan men in vroeger eeuwen ooit had gedaan, moest men handelen naar nieuwe inzichten. Dat hield concreet in dat de kamers groter moesten worden gemaakt en op iedere kamer een douche moest komen. Boven de huiskamer werden van drie kamers twee gemaakt en de lange vleugel aan de vijverzijde werd helemaal opnieuw gebouwd. Op de bestaande fundering werd een nieuw gebouw neergezet met grotere kamers dan voorheen, waardoor het totaal aantal plaatsen (87) met 23 verminderde tot 64. Na een grondige renovatie werd 't Oude Landt op 23 september 1988 heropend.

Verzorgingshuis 't Oude Landt telde dus 64 bewoners. Op het terrein van het verzorgingshuis bevonden zich nog 58 serviceflats, vijf inleunwoningen en 28 aanleunwoningen. Verder was er een ziekenafdeling waar ernstig zieken korte tijd intensief kunnen worden verpleegd. Het huis stond en staat open voor zelfstandig wonende ouderen uit heel Woerden: zij konden deelnemen aan verschillende activiteiten en gebruik maken van diensten als de maaltijdvoorziening.

In het jaar 2000 moesten de 28 aanleunwoningen plaatsmaken voor de nieuwbouw van 42 koopappartementen. Nog eens 12 jaar later, werden 18 verouderde serviceflats aan de voorzijde van het terrein gesloopt om het appartementencomplex ‘Hof van Bredius’ neer te zetten. Tijdens deze transitie werden de resterende 40 serviceflats grondig gerenoveerd en daar waar mogelijk rolstoelvriendelijk gemaakt. Door de veranderingen zijn deze 40 serviceflats het nieuwe sociale gezicht van de stichting geworden, de huurgrens ligt onder de huurtoeslaggrens.

Momenteel ontwikkelt de stichting plannen voor de bouw van nog meer luxe zorgappartementen op het eigen terrein. Daarmee heeft het bestuur van 't Oude Landt een ontwikkeling in gang gezet om binnen enkele jaren van het oorspronkelijke bejaardencentrum een woon-zorgcentrum voor ouderen te maken met een duidelijke functie naar buiten, passend in de huidige tijdsgeest, zonder de doelstelling van de oprichters te vergeten.